De Fortengordel: een verleden, maar ook een toekomst?

Bijna elke Antwerpse randgemeente heeft er één, maar lang niet elke gemeente doet er wat nuttigs mee. Soms bieden ze een plek om tot rust te komen, elders zijn het verlaten doolhoven waar racistische slogans de muren bedekken. Ze werden gebouwd om te beschermen, maar zijn nooit in hun opzet geslaagd. De forten van Antwerpen zijn een constante herinnering aan de meest duistere periode van de 20ste eeuw.

In de helft van de 19de eeuw bleek dat België geen weerstand zou kunnen bieden tegen een aanval. Het leger was daar niet op voorzien en er was geen plaats waar Belgische soldaten zich konden verschansen om een degelijke weerstand te kunnen bieden. Daarom werd in 1859 begonnen met de bouw van een ring van acht forten die de stad Antwerpen moest verdedigen.
De Belgen liepen met de bouw van de gordel echter altijd achter op de tegenstand. Tegen de tijd dat de gordel voltooid was, was hij bestand tegen inslagen van kanonnen met granaten van 27 centimeter. De Duitsers hadden in die tijd al granaten met een doormeter van 35 centimeter.
Daardoor werden de forten tijdens de beide wereldoorlogen ingenomen door de Duisters en gebruikt als uitvalsbasis op munitiedepot. Hun oorspronkelijke doel, de verdediging van de stad, hebben ze nooit vervuld.

Nu, bijna 150 jaar nadat ze gebouwd werden, liggen de forten als ruïnes rond de stad Antwerpen. Sommige van hen worden gebruikt voor culturele, recreatieve of sportieve doeleinden, andere liggen er verlaten bij. Gelukkig beginnen meer en meer mensen de mogelijkheden van de terreinen in te zien.

Zo werd het fort van Stabroek omgevormd tot een paintballterrein. De bunkers, die midden in een groene omgeving liggen, vormen het perfecte speelterrein. Ook in Hoboken wordt het terrein van het fort goed benut: daar vinden verschillende sportverenigingen onderdak. De verlaten bunkers oefenen echter ook een aantrekkingskracht uit op jongeren, die vaak hun racistische gevoelens tentoonstelling op de vooroorlogse muren.

Het zou mooi zijn als de huidige tendens om de gebouwen een culturele of recreatieve functie toe te kennen, zich blijft voortzetten. Op die manier worden ze in hun glorie hersteld en krijgen ze opnieuw een doel, misschien één dat ze wel kunnen waarmaken.